Luisteren als sleutel tot beweging in complexe samenwerkingen
“Jij luistert intelligent.” Het is een opmerking die me bijblijft, ook nu mijn opdracht bij Regio Hart van Brabant al even is afgerond. De uitspraak kwam van directeur Frank van Mil, tijdens een van de reflectiegesprekken aan het einde van mijn opdracht als programmamanager Sociaal Domein. Het raakte mij, omdat het woorden gaf aan aspecten van mijn werkwijze waar ik niet altijd bewust bij stilsta, maar die dus wel worden opgemerkt.
Laat ik beginnen bij de start. Vorig jaar maart begon ik aan mijn werkzaamheden voor Regio Hart van Brabant en kreeg twee belangrijke opdrachten: de regie op het programma Sociaal Domein en de implementatie van een nieuwe werkstructuur voor transformatiesturing. Een opgave die me opnieuw liet ervaren hoe uitdagend en waardevol regionale samenwerking kan zijn. Zéker binnen het sociaal domein, waar complexe maatschappelijke vraagstukken, bestuurlijke belangen, uitvoeringspraktijk en financiële verantwoordelijkheden voortdurend samenkomen.
Heldere complexiteit
Een van de belangrijkste vraagstukken bij de start van mijn opdracht: hoe zat de governance precies in elkaar en hoe lagen de verhoudingen tussen de partijen? Tussen gemeenten, de gemeenschappelijke regeling (GR) Regio Hart van Brabant, gastheergemeente Tilburg en de samenwerkingsverbanden binnen Jeugd, Wmo en Participatiewet? Bij onduidelijkheden over governance ligt de oplossing vaak niet alleen bij het implementeren van nieuwe structuren. De historie en hoe zaken zijn ontstaan, doen ertoe. Daarnaast zit een groot deel van de uitdaging in het begrijpen van elkaar en elkaars rollen, verantwoordelijkheden, belangen en verwachtingen. Het handelen naar wat je hebt afgesproken is vaak ook een wezenlijk onderdeel van verbetering in een samenwerking.
Een belangrijk deel van mijn werk voor Regio Hart van Brabant bestond dan ook uit luisteren, uitzoeken en ontrafelen. Door eerst te willen begrijpen hoe het ene zich tot het ander verhoudt en door niet meteen met oplossingen te komen. Met respect voor hetgeen er is, de perspectieven die er zijn en met oprechte interesse, creëer je verbinding. Kwartiermaker Marjolein van Eggelen zei daarover later tegen me: "Jij kunt complexe samenwerkingen uitpluizen, die helder uiteenzetten met verbeteringen komen en daarop sturen." Een mooi compliment, omdat veel van mijn werk zich op het snijvlak van de mensen in de organisaties en ieders belangen afspeelt. Juist daar ontstaat behoefte aan overzicht en duidelijkheid.
Bouwen aan een stevig transformatieteam
Naast het programmamanagement stond ik samen met Marjolein aan de lat voor iets wat op het oog heel concreet leek te zijn: de opbouw van een nieuw transformatieteam. Hiervoor trokken we professionals aan, we investeerden in teamontwikkeling en creëerden een gezamenlijke identiteit. Wat daarbij kwam, had ook te maken met de netwerksamenwerking in Regio Hart van Brabant. De uitwerking die er lag was niet compleet, niet volledig doordacht en ook niet helemaal pasklaar voor implementatie. Er was nog veel aandacht nodig om concreet te maken hoe het zou moeten werken en het daarna te operationaliseren. Het resultaat mag er zijn: er werkt nu een complementair team dat weet waar het voor staat en effectief opereert binnen een complexe netwerksamenwerking.
Het transformatieteam is voor mij een van de tastbare resultaten waar ik vol tevredenheid op terugkijk. Over ons gezamenlijke optrekken zei Marjolein: "We hebben een fijne en open samenwerking. Door jouw flexibiliteit weet je op een slimme manier te laveren en draag je bij aan verbetering van de netwerksamenwerking die we hebben." Ik herken dat beeld ook in hoe ik andere opdrachten opereer. Want al hangt voortgang in een samenwerkingsverband vaak samen met koersvastheid, soms vraagt het juist om het vermogen mee te bewegen, zonder daarbij het doel uit het oog te verliezen.
De kracht van intelligent luisteren
Ter afsluiting van de opdracht voerde ik reflectiegesprekken met betrokken collega's en opdrachtgevers. Vooral die ene opmerking van directeur Frank bleef bij mij hangen. “Jij luistert intelligent. Daarmee bedoel ik dat je niet alleen oprecht geïnteresseerd en nieuwsgierig bent naar wat de ander te vertellen heeft. Je luistert met de intentie om iets te begrijpen én het te plaatsen in de context van de werkzaamheden." Hij stelde dat ik daardoor in staat ben geweest om overzicht en inzicht te geven in complexe vraagstukken met respect voor ieders perspectief.
Mooi dat hij dit zo verwoordde. Eén van de belangrijkste inzichten die ik in de loop der jaren namelijk opdeed, is dat beweging vaak pas ontstaat wanneer mensen zich gehoord voelen en er voldoende tijd wordt genomen om echt te begrijpen wat er speelt. Zéker in complexe samenwerkingen.
Verbinden, verduidelijken en vooruithelpen
De gesprekken met Frank en Marjolein waren voor mij bijzonder waardevol. Zij wezen mij op bepaalde onderdelen van mijn aanpak waar ik niet altijd meer bewust bij stilsta. Zo stelde Marjolein op enig moment: "Ik heb je zien groeien in je politieke sensitiviteit. Je sloot steeds beter aan bij wethouders en directeuren in de regio, waardoor er beter naar je geluisterd werd."
Het ondersteunen van de bestuurlijke samenwerking vormde een belangrijk onderdeel van deze opdracht. Dat ontwikkelingen op dat vlak ook echt gezien zijn en benoemd werden tijdens het reflectiemoment, maakt mijn tijd bij Regio Hart van Brabant extra waardevol. Ik kijk met veel waardering terug op de samenwerking met alle betrokken professionals. Bij dezen nogmaals dank voor jullie vertrouwen, openheid en gezamenlijke inzet. En zoals Marjolein aangaf in ons afrondende gesprek: "Ik hoop dat we in de toekomst ooit nog eens mogen samenwerken." Dat gevoel is geheel wederzijds.
